Vertrouwen en ruimte voor de uitvoering vragen meer dan nieuwe overlegtafels. Ze vragen besluitvorming, bijsturing en zichtbare verbetering in de praktijk.
Het coalitieakkoord opent met “Samenwerking als gezamenlijke opdracht” en kondigt een uitvoeringstoets en vaste trilogen aan tussen politiek, beleid en uitvoering. Binnen publieke organisaties groeit de behoefte om signalen uit de uitvoering consequenter te laten doorwerken in besluitvorming en bijsturing. Maar zonder bijsturing zijn uitvoeringstoetsen en trilogen niet veel meer dan bestuurlijke schijnveiligheid.
De praktijk laat zien dat het niet misgaat op intentie, maar op overdracht, criteria en verantwoordelijkheid. Bij wonen is een verhuizing vaak logisch, maar stokt het op toewijzingsregels, wachttijden en schaarste. In de zorg is een verwijzing helder, maar bepalen capaciteit of een net andere toegangseis alsnog de uitkomst. In het sociaal domein is ondersteuning wenselijk, maar valt iemand net buiten de reikwijdte van een regeling.
De wil om samen te werken is niet het probleem. Het knelt dat ondersteuning en besluitvorming ketenbreed tot stand moeten komen, terwijl kaders, verantwoordelijkheden en uitvoeringspraktijken verspreid zijn over meerdere organisaties. Governance voorziet vaak wel in signalering, maar minder in expliciete besluitvorming en opvolging. Signalen worden gedeeld, werkgroepen draaien, agenda’s vullen zich. Maar de vertaling naar besluiten blijft te vaak impliciet: wie neemt eigenaarschap, welke keuze volgt, en binnen welke termijn merken inwoners en professionals verschil?
Juist nu het belang van integraal en regionaal samenwerken toeneemt, is het essentieel dat signalering leidt tot besluitvorming en opvolging. Dat vraagt duidelijke rolzuiverheid, expliciet mandaat en een voorspelbare feedbackloop. Niet meer hiërarchie, maar afspraken die besluitvorming en opvolging concreet maken. Een uitvoeringstoets moet daarbij een helder beslismoment zijn: om te bepalen óf en hóé we bijsturen.
Als het coalitieakkoord herstel serieus neemt, zijn drie ontwerpkeuzes cruciaal. Allereerst: toets niet alleen vóór invoering. Spreek af dat er na drie én na negen maanden een praktijktoets volgt om wachttijden, administratieve last en interpretatieverschillen zichtbaar te maken. Vervolgens moet een triloog een bestuurlijke plek zijn waar knelpunten worden omgezet in besluiten. Daarvoor zijn expliciet mandaat, één eigenaar per knelpunt en een tijdpad nodig dat kort genoeg is om geloofwaardig te zijn. Tot slot moet herstel zichtbaar zijn in de leefwereld. Maak daarom expliciet wat er aantoonbaar is verbeterd in de praktijk.
Het klinkt technisch, maar het is juist menselijk. Vertrouwen ontstaat wanneer mensen merken dat systemen kunnen leren: dat fouten niet worden weggepoetst, maar worden herkend en hersteld. De echte toets is nu of we de randvoorwaarden voor besluitvorming en opvolging op orde brengen. Niet door alles centraal te trekken, maar door in netwerken besluitvorming en opvolging concreet te organiseren. Zonder zichtbare bijsturing blijven uitvoeringstoetsen en trilogen een bestuurlijke belofte die vertrouwen kan beschadigen in plaats van herstellen.
Enis Reyhan
Directeur REAN Consultancy
